Heeft het Europees Parlement zijn jaarbudget in 2008 op een voldoende correcte en transparante manier uitgegeven? Dat is de centrale vraag die rapporteur voor de kwijting van het Europees Parlement Bart Staes (Groen!) zich in zijn rapport stelde. Het rapport wordt vandaag besproken in de commissie budgetcontrole (Cocobu) waarvan Staes tevens ondervoorzitter is. Wordt het later goedgekeurd, dan komt het over enkele weken ter stemming in de plenaire vergadering van het EP. “Het wordt spannend, want ik kraak wel enkele kritische noten in het rapport,” aldus Staes.
Het is de derde keer dat Staes rapporteur is voor de kwijting – de goedkeuring van de jaarrekeningen – van het Europees Parlement. En hoewel Staes adviseert dat het bestuur van dat EP inderdaad die kwijting krijgt, is dit het rapport dat het meeste weerstand opriep in eigen huis. In eerdere rapporten becijferde Staes kritische aspecten als de milieu(wan)prestaties van het EP en wat er aan verbeterd kon worden. De transparantie van benoemingen wordt aan de kaak gesteld. Ook kwamen zaken als de kosten van de maandelijkse zitting in Straatsburg aan de orde.
Staes: “Dit rapport is toch anders. Ik vraag het parlement om een aantal zaken op het vlak van management en transparantie te verbeteren. Wat in de private sector al lang bekend staat als ‘corporate governance’, zou ook in een publieke instelling als het EP nog veel meer voorop moeten staan.”
Staes: “Tegelijkertijd wil ik wel opmerken dat sommige nationale parlementen, wellicht een desastreuze sfeer van scandalitis hadden kunnen vermijden als ze het EP als voorbeeld hadden genomen. Het EP doet effectief al veel aan procedures om het correct besteden van de financiële middelen te waarborgen. Maar veel van de huidige regels hierover dateren van 2002, het is dus wel tijd voor een update. Ik stel me de vraag wat anders het nut van een kwijtingsprocedure is, wanneer het EP niet zelf in staat of bereid is om het financiële management ter verantwoording te roepen en wanneer het EP niet volmondig ‘ja’ zegt tegen een maximale transparantie. Dit kwijtingsproces moet een oefening zijn waarbij de instelling bereid is zichzelf kritisch tegen het licht te houden en openlijk te leren van fouten.”
Belastinggeld
Staes: “Het EP had in 2008 een budget van ongeveer 1,5 miljard euro. Dat is -anders dan sommige eurosceptische media mensen soms willen doen geloven - geen buitensporig budget voor een parlement dat bijna 500 miljoen Europese burgers vertegenwoordigt. Het staat voor goed één procent van de totale EU-begroting. Maar het is wel belastinggeld van die miljoenen EU-burgers. En daar moeten we te allen tijde verantwoording voor willen afleggen.”
Daarom bepleit Staes in zijn rapport het versterken van een aantal interne controlemechanismen en standaarden: “Een prioriteit is bijvoorbeeld de openbare aanbesteding. Dat proces moet transparant en duidelijk zijn om een betrouwbare overheidsinstelling te garanderen en iedereen in het economische krachtenveld een eerlijke kans te geven. Er was iets te vaak sprake van speciaal onderhandelde procedures, bijvoorbeeld als het gaat om de gebouwenpolitiek, en ik wil daar klaarheid over.”
Voorts zijn er praktische verbeteringen mogelijk op het vlak van interne audits, het standaard maken van ‘risicomanagement’ en het duidelijk maken van politieke verantwoordelijkheid voor besluiten met serieuze financiële gevolgen. “Ik volg daarin een aantal opmerkingen van de Europese Rekenkamer en het interne Auditrapport van het EP. Sommige van die aanbevelingen worden niet snel genoeg opgevolgd.”
Volgens Staes moet het Engelse woord accountability voorop staan: “Dat staat voor twee zaken. Een, de bereidheid om uit te leggen hoe je bent omgegaan met de verantwoordelijkheid die je werd gegeven. En twee, de verplichting om de eventuele gevolgen van je gedrag te aanvaarden. Iemand zal dat moeten controleren en die moet onafhankelijk zijn van degene die verslag uitbrengt en dus verantwoording moet afleggen. Het kan niet zo zijn dat de budgetcommissie van het EP het budget goedkeurt en dat Cocobu dan maar moet geloven dat alles goed verlopen is. Dit is de kern van politiek leiderschap. Dat je tolereert dat er in een publieke instelling als het EP ook dingen kan zeggen die nodig zijn en die de top van zo’n instelling niet altijd even graag wil horen.”
“Het is niet door mogelijke fouten weg te moffelen omdat je bang bent voor kritische media en imagoschade, dat je het vertrouwen van burgers zult winnen. Integendeel zelfs, en het is dit inzicht en die transparante mentaliteit dat ik met dit rapport wil stimuleren.”