Europese Commissie betreurt gewijzigd Belgisch standpunt over economische compensaties bij aankoop militair materiaal
De Belgische federatie had op 15 december 2000 beslist haar legeraankopen niet langer te koppelen aan economische compensaties voor bedrijven in Vlaanderen en Wallonië. In de notificatie van de ministerraad voor een bestelling van nachtkijkers stond: "De Raad (de Belgische regering/nvdr) bevestigt dat bij toekomstige bestellingen er geen clausule van economische compensaties meer zal zijn." Tot dan streefde de regering ernaar zoveel mogelijk orders van elke miljardenbestelling voor het leger te plaatsen bij "Belgische" bedrijven. Deze compensaties gingen steeds gehuld in een sfeer van protectionisme en affairisme omdat de besluitvorming afwijkt van het marktmechanisme. De Belgische dossiers van de F16-gevechtsvliegtuigen en de Agusta-helicopters zijn terzake twee schoolvoorbeelden.
In het kader van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid en de totstandkoming van een Snelle Europese Interventiemacht was europarlementslid Bart Staes van oordeel dat deze beslissing navolging verdiende op Europees niveau. Bovendien zou de aankoop van militair materiaal in de toekomst meteen op een meer transparante en marktconforme manier kunnen verlopen, wars van protectionisme en affairisme. Kort nadat Staes de kwestie had voorgelegd aan de Commissie en de Raad van Ministers, kwam de paars-groene regering echter volledig terug op haar standpunt. Het concept van nationaal-economische compensaties werd opnieuw de leidraad bij de politieke besluitvorming over legeraankopen.
Ironisch genoeg maakte VLD-premier Guy Verhofstadt z'n subtiele bewapeningsbocht kort voordat commissaris Patten in antwoord op een vraag van Staes stelde "verheugd (te zijn) over het besluit van de Belgische overheid de aankoop van militair materiaal niet langer te koppelen aan economische compensaties voor bedrijven in Vlaanderen en Wallonië" (E-1323/01). Gezien dit positieve oordeel over de oorspronkelijke beslissing ging het Vlaamse europarlementslid er vanuit dat de Commissie het gewijzigd Belgisch standpunt zou betreuren. Wat nu inderdaad blijkt uit het antwoord op een vraag hierover. "De Commissie betreurt de toekenning van economische compensaties bij de afsluiting van wapencontracten omdat zij van mening is dat dergelijke praktijken strijdig zijn met de beginselen van een vrije markteconomie", aldus Patten (E-2075/01 en E-2076/01).
Volgens Patten zullen "dergelijke praktijken pas verdwijnen in het kader van een globale Europese bewapeningspolitiek". Om te komen tot zo'n globale politiek had Staes voorgesteld om artikel 296 van het EG-verdrag te wijzigen. Dit artikel laat de vijftien EU-lidstaten toe om voor legeraankopen af te wijken van het algemeen geldende mededingingsbeginsel (Titel VI van het EG-Verdrag). Door de reikwijdte van artikel 296, lid 1, punt b) te wijzigen kan de aankoop van legermateriaal in de toekomst op een marktconforme manier verlopen. In concreto moet de Commissie aan de Raad voorstellen alle militaire "producten" te schrappen van de lijst met producten waarop deze uitzondering van toepassing is.
In reactie op het voorstel van europarlementslid Staes wijst Patten erop dat "het weinig waarschijnlijk lijkt dat alle lidstaten ermee akkoord zullen gaan artikel 296, lid 1, onder b), te schrappen door al het militair materiaal van de lijst van 1958 af te voeren". Daarom zal de commissaris geen voorstel in die zin overmaken aan de vijftien lidstaten. Hij blijft op basis van een mededeling uit december '97 over de defensie-industrie ijveren voor transparantie en eerlijke mededingingsvoorwaarden bij de aankoop van militair materiaal. Nochtans moet Patten toegeven dat deze aanpak eveneens op het veto stuit van de vijftien EU-lidstaten.
"De mededeling van '97 zou de weg hebben vrijgemaakt voor transparantie en eerlijke mededinging in de wapensector indien de lidstaten de daarin neergelegde voorstellen hadden aanvaard. Einde 1999 werd evenwel geconstateerd dat de gedachtenwisseling over deze mededeling in het kader van de Europese bewapeningspolitiek (POLARM), die twee jaar had geduurd, geen enkel resultaat had opgeleverd, aangezien de lidstaten geen enkel voorstel van de Commissie tot oprichting van een Europese wapenmarkt wensten te aanvaarden," aldus nog Patten.
Volgens europarlementslid Staes legt het staatsnationalistische standpunt van de vijftien EU-lidstaten een zware hypotheek op de ontwikkeling van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid en de Snelle Europese Interventiemacht. "Ondanks alle fraaie verklaringen over de nood aan samenwerking en coördinatie blijven de regeringsleiders dus zweren bij een versnippering van de beperkte middelen. Indien ze evenwel de handen in mekaar zouden slaan voor een transparant en marktconform aankoopbeleid, dan kan het daaruit voortvloeiend vredesdividend worden aangewend voor een efficiënt en effectief conflictpreventiebeleid," zo oordeelt Staes. Hij heeft premier Verhofstadt gevraagd het dossier aan te kaarten op de eerstvolgende raad Algemene Zaken.